Afet yönetimi ve insani yardım lojistiği

 ‘‘Felaket başa gelmeden evvel önleyici ve koruyucu tedbirleri almak, düşünmek lazımdır. Geldikten sonra dövünmenin anlamı yoktur.’’ G.M.Kemal Atatürk

 Söz konusu afet olunca doğrudan Ulu Önder Atatürk’ün sözü ile başlamak en doğrusu diye düşündüm.

Acaba bizler “Acil Durum” ile “Afet” nedir biliyor muyuz?

“Can kaybı, yaralanma, yapısal ve yapısal olmayan fiziksel hasarlar ve çevresel zararlar ile toplumsal faaliyetleri aksatan, beklenmedik, planlanmadık birçok olay meydana gelebilir. Elimizdeki kaynaklar olaya müdahale için yeterli ise, olay bir ACİL DURUM’dur.”

Ve;

“Toplumun tamamı veya belli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran, normal hayatı ve insan faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan, etkilenen toplumun baş etme kapasitesinin yeterli olmadığı doğa, teknoloji veya insan kaynaklı olaylara ise AFET denir.”

 Afet bir olayın kendisi değil, doğurduğu sonuçtur.

Yüksek zararlara neden olan kuraklık, küresel iklim değişikliği gibi afetler dışında kalan çoğu afetin 3 önemli ortak özelliği vardır;

  • Ani gelişirler.
  • Büyük bir bölgeyi etkilerler.
  • Gündelik hayat kesintiye uğrar. Altyapı ve ulaşım sistemleri ve acil durum servisleri yetersiz kalır.

Bu arada belirtelim; afetler aniden ortaya çıkarlar ancak kuraklık ve bunun sebep olduğu kıtlık yavaş yavaş ortaya çıkarlar.

Türkiye’de en sık meydana gelen afetler DEPREM (%71) ve SEL (%16)’dir. Türkiye’de en büyük konut yıkımına neden olan afetler yine DEPREM (% 76) ve SEL (% 9)’dir. Türkiye’de en fazla can kaybına neden olan afetler ise Deprem ve Heyelandır.

Dünyaya baktığımızda afetlerden ciddi şekilde başı ağrımış pek çok ülkekendi içinde “Afet Yönetimi Eylem Planı” yapmıştır. Bunların içinde HÇEP kısa adını almış olan “Hyogo Çerçeve Eylem Planı” ndan bahsedeceğim.

Bu plan; Birleşmiş Milletlere üye ülkeler tarafından benimsenmiştir. 3 stratejik hedef ve 5 öncelikli eylem planından oluşmaktadır.

Stratejik hedefleri;

  • Afet risklerinin azaltılmasının sürdürülebilir kalkınma plan ve politikalarına bütünleştirilmesi,
  • Afetlere karşı bilincin ve duyarlılığın oluşturulması için kurumların,
  • Mekanizmaların ve kapasitelerin geliştirilmesi ve mevcutların güçlendirilmesi ve afet risklerinin azaltılması yaklaşımlarının acil duruma hazırlık,
  • Müdahale ve iyileştirme programlarına sistematik olarak katılımı,

şeklindedir.

HÇEP ( Hyogo Çerçeve Eylem Planı )

  • Risklerin azaltılmasını öncelik haline getirmek,
  • Riskleri tanımlamak,
  • Farkındalık yaratmak,
  • Riskleri azaltmak,
  • Harekete geçmeye hazır olmak, şeklinde.

Şekil 1: Afet Yönetim Döngüsü

Şekil 2: AFAD Afet Yönetim Sistemi

Ülkemizde tüm afet ve acil durum yönetimi AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) tarafından üstlenilmiştir. Türkiye’nin afet yönetimi ve uluslararası yardım kurumu: AFAD Afet ve acil durumlara ilişkin ülkenin yetkin ve yetkili teşkilatıdır. İçişleri Bakanlığına bağlıdır.

AFAD, 1999 depreminden tam on yıl sonra (2009) tarihinde kurulmuş ve bir süre sonra bünyesinde “Afete Hazır Türkiye” başlığı altında pek çok birim açmış ve sistem kurmuştur.

Şekil 3: Afete Hazır Türkiye                                    

Peki! Afetlerin ortak özellikleri nelerdir?

  • Olay çok az veya hiçbir uyarı ve hazırlanma imkânı olmadan meydan gelir.
  • Afet bölgesinde yer alan, acil durumlarda çalışması gereken örgütler ve kamu kurumları kurtarıcı olmanın yanısıra afetzede de oldukları için bu kurumlar başlangıçta yetersiz kalabilir.
  • İnsan hayatı, sağlığı ve çevre tehdit altındadır.
  • Büyük maddi kayıplar meydana gelir.

 

Afet Lojistiği yönetiminde karşılan sorunlardan bazıları;

  • Gelişmemiş Ekonomi
  • Yetersiz Altyapı
  • Havaalanları ve Limanların Yetersizliği
  • Güvenli olmayan Depolama alanları
  • Yükleme Ekipman yetersizliği
  • Lojistik ve Lojistikçi desteği temini/temin edilmemesi
  • Organizasyon ve operasyon yetersizliği
    • Müdahale istasyonları ve ekiplerinin yerlerinin önceden belirlenmesi
    • Uluslararası yardımların koordine edilme eksikliği
    • Ulusal yardımların koordine eksikliği
  • Karayolları ve Demiryollarındaki kötü koşullar
  • Köprü ve Tünellerde yük ve yükseklik sınırlamaları
  • Yetersiz Sinyal Bağlantısı
  • Telekomünikasyon sistemindeki olumsuzluklar

Şeklinde karşımıza çıkmaktadır.

Ulusal ve uluslararası yardımların;

  • Depolanması
  • Dağıtılması

konularında Lojistik planlama ve nitelikli Lojistikçilerden destek alınması zorunludur diyoruz.

Şekil 4: Lojistik destek alınmadığında

Şekil 5: Lojistik destek alınmadığında

 

Tamda burada diyoruz ki; Afet Yönetimine Lojistiğinde dahil edilerek bir “Lojistik Eylem Planı” yapılması zorunludur. Afetlerde en önemli husus ne var ki lojistiktir. Çünkü hem insanların, hem ihtiyaç malzemelerinin ve hem de ekipmanların ulaştırılması, depolanması ve organize edilebilmesi için; planlama, satın alma/tedarik süreci ve ulaştırma tamamen lojistiğin konularıdır.

Tam yerine geldik ancak kısaca “İnsani Yardım” konusuna da değinelim sonra bunların lojistiğinin ne ve nasıl olması sürecini anlatalım.

İnsani yardım, yardıma ihtiyacı olan kişilere maddi ve lojistik yardımdır.

Hükümetin ve diğer kurumların uzun vadeli yardımları onun yerine geçene kadar genellikle kısa vadeli yardımdır. İhtiyacı olan insanlar arasında evsizler, mülteciler ve doğal afetlerin, savaşların ve kıtlıkların kurbanları var. İnsani yardım, tipik olarak doğal afetler ve insan yapımı felaketler de dahil olmak üzere insani yardım çabalarına yanıt olarak insani amaçlar için sağlanan maddi veya lojistik yardımdır.

İnsani yardımın temel amacı; hayat kurtarmak, acıyı hafifletmek ve insanlık onurunu korumaktır. Toplum tarafından insani yardımın temel amaçları arasında gösterilen, insan hayatının ve sağlığının korunması ile mal ve can güvenliğinin sağlanmasına yönelik tüm faaliyetler insani yardım faaliyetleridir.

Afet & İnsani Yardım Lojistiği

  1. Afet Lojistiği

Afet lojistiği 3 aşamadan oluşmaktadır;

  • Afet Öncesi, 2- Afet Anı/Sırasında, 3- Afet Sonrası

Afet öncesi lojistiği kapsamında olan; planlama, satın alma, nakliye ve depo yönetimi,

insan kaynaklarının geliştirilmesi ve tüm faaliyetlerin raporlanması olduğu için önemi büyüktür. Afet öncesi hazırlık ve planların doğru ve eksiksiz yapılması tüm lojistik faaliyetlerin hatta afet yönetiminin başarısını etkileyen niteliktedir.

Tüm Lojistik süreçlerinin yönetimi aşağıdaki başlıklar altında işletilerek takip edilmelidir.

  • Lojistik Tedarik Süreci
  1. Planlama
    • hazırlık döngüsünün bir parçasıdır ve riski yönetebilmek için hazırlanır.
    • Stratejik, taktik ve operasyonel seviyede ayrı ayrı hazırlanır.
    • ihtiyaçların Afetin niteliğine göre belirlenmesi
    • Stok kontrolü
    • bölgedeki tedarikçilerin belirlenmesi
  2. Satın alma
  3. Ulaştırma (Axata vd.)
    • Bölgesel olarak araç tedarik
    • Yerel olarak araç tedarik konusunda taşıma, nakliye yapan firmaların tespiti
  4. İletişim (CMR vb.)
  5. Bilgi yönetimi (ERP, DYS,, Mobil Uygulamalar vb.)
  6. Haberleşme
  • Lojistik Dağıtım 
  1. Makro Dağıtım
    1. havaalanları
    2. limanlar
    3. karayolları
    4. demiryolları
    5. köprü ve tüneller (yük ve yükseklik sınırları)
    6. lojistik merkezleri
      • Kurulmakta olan ve kurulması zorunlu lojistik köy/merkezlerin İnsani Yardım Lojistiği açısından bakılarak tasarımlanması ve ruhsatlandırılması,
      • bu merkezler içinde bir afet lojistik alt yapısının oluşturulması,
    7. Mikro Dağıtım
      1. yerel nakliyeciler,
      2. yerel kargo firmaları,
      3. yerel kurye firmaları,
      4. scooter, motosiklet, bisiklet vb. ekipmanlanların kullanımı,
    8. depolar: depolar iki kategörüde düşünülmelidir;
      1. Bölgesel Depolar (Müdahale sonrası hizmet, büyük ölçekli dağıtım depoları)
      2. Yerel Depolar (İlk Müdahale depoları, küçük ölçekli depolar)
  • Doğru depo seçimi için şu husulara dikkate alınmalıdır;
    • Havayolları, karayolları, demiryolları ve limanlara yakın bölgeler,
    • Yeterli park ve manevra alanları,
    • Uygun yükleme ve boşaltma rampaları,
    • Malzeme sınıfların göre tasnif edilmiş ambarlar,
    • Bina yapısı (çatı, su giderleri, duvarlar, katlar ve sağlamlık),
    • Çalışma alanları (ışıklandırma, havalandırma, idari alanlar, haberleşme imkânları),
    • Güvenlik durumu,
    • Depoların büyüklüğü (Ulusal ve Bölgesel Afet planlarında belirlenen afet müdahale kapasiteleri ile doğru orantılı olarak ayarlanmalıdır),
  1. güvenli depo
  2. gri depolar ve market zincirleri
  3. Lojistik ve lojistikçi desteği:
  • planlama,
  • hazır olma,
  • Organizasyon ve operasyon yeterliliği,
    • müdahale istasyonları ve ekiplerin yerleri (önceden belirleme)
    • uluslararası yardımların koordinasyonu,
    • Ulusal yardımların koordinasyonu,
    • İletişim,
  • yükleme ekipmanı ve personeli,
  • Bölge ve bölge dışındaki insan gücü, ekipmanların ve altyapı kaynaklarının etkin kullanılması, iletişim ve koordinasyonunun sağlanması,
  • Lojistik sektöründen uzmanlıklarına göre destek alma yönetim sisteminin geliştirilmesi (soğuk zincir, gıda, atık, moloz, vd.),
  • Lojistik takımlar arası koordinasyonun sağlanması,
  • Eğitim (insan kaynağı),
  • bilgi yönetimi
  • Güvenlik: insanların güvenliği sağlanırken depo ve taşımada da güvenliğin sağlanması,

A.1. Afet Müdahale Sonrası Lojistik

İzleme, Değerlendirme ve Raporlama: Afet öncesinden başlayarak hazırlık aşamasında yapılan çalışmaların, Afet sırasında hazırlık ve planlama çalışmalarının uygulanabilirliği, yeterliliği ve Afet sonrasında elde edilen sonuçların izlenmesi, bu sonuçların değerlendirilmesi ve raporlarlanması çok önemlidir. Bu rapor, bir sonraki olası afetlere daha iyi hazırlanabilme imkanı verecektir.

Bu çalışmaların neticesinde tersine/geri lojistik devreye girer ve;

  • Toplama ve Bakım Ekiplerinden alınan malzemeler Afet planlarına göre Uygun depo ve Lojistik Merkezlere gönderilir,
  • Malzeme ihtiyacı beliren depolar için satın alma prosedürleri başlatılır ve temin edilen malzemeler stoklanır,
  • Afet Bölgesinden dönen araç, gereç ve ekipmanın bakım-onarımı yapılır,
  • Elde edilen veriler ışığında yeni stratejiler belirlenir,
  • İyileştirme çalışmaları başlar.

Afet Müdahale Süreci ile Sonrasında Lojistik ve İyileştirme Sürecinde:

  • PUKÖ döngüsü,
  • Pareto Analizi,
  • ABC Analizi, v diğer analiz yöntemleri kullanılabilir.
  1. İnsani Yardım lojistiği 

İnsani yardım lojistiğinde önemli olan;

  • Doğru Malzemeyi,
  • Doğru Kişiye,
  • Doğru Miktarda,
  • Doğru Nitelikte,
  • Doğru Zamanda ve
  • Doğru Yerde, ulaştırabilmektir.

İnsani yardım lojistiği kapsamında gerçekleştirilmesi gereken faaliyetler:

  • iletişim
    • uydu / GPS
    • telsiz
    • İnternet (binalardan bağımsız kule baz istasyonları, fiber alt yapı, wireless vb)
    • Mobil baz istasyonları
    • Operatörler arası ortak kullanım
    • Radyolink internet: Radyolink iki nokta arasında elektromanyetik dalgalarla iletişim için kurulan düzenektir. Bu düzenekle sadece iki nokta arasında iletişim sağlanır. Yani radyo ve televizyon vericilerinin aksine yapılan yayın dar bir koridor içinde yönlendirilmiş yayındır ve bu dar koridor dışında izlenemez.
    • İHA / drone
    • 4G ve üzeri iletişimin coğrafik durumu
  • koordinasyon
  • tedarik
  • ulaştırma
  • ayni ve nakdi yardımlar
  • dağıtım ve depolama (lojistik 7D)
  • izleme ve raporlama
  • güvenlik
  • alt yapı
  • Afet ve insan ilişkisi (Afetin insana etkisi, insanın afete etkisi)

Olası bir Afet durumunda ilk olarak takip edilmesi ve uygulanması gerekli “Acil yardım Faliyetleri” şunlar olmalıdır;

  1. arama kurtarma
  2. defin
  3. enkaz kaldırma
  4. alt yapı
  5. Acil Barınma
  6. ihtiyaçlari karşılama (gıda, su, güvenlik, psikolojik)
  7. satın alma
  8. dağıtım

Yaşanan en küçük afetlerde bile ciddi anlamda can kayıplarının ve kaynak kaybının yaşanıyor olmasının temel gerekçeleri;

  • Hızla artan, plansız yerleşim yerleri ve yoğun nüfus artışı dağılımı,
  • Yetersiz ve zayıf mekânsal planlama anlayışı,
  • Denetimsiz yapılaşma,
  • Eksik ve yetersiz afet ve acil durum hazırlıkları,
  • Kanun ve yönetmeliklerin uygulanması ve denetimindeki zafiyetler,
  • Toplumsal anlamda yetersiz afet bilinci,

olarak sıralanabilir.

Unutulmamalıdr ki; her şey Devletten beklenmemelidir. Bizler birer insan birer vatandaş olarak kendi üzerimize düşen görevleri (eğitim, bilinçlenmek, bilgi sahibi olmak, bilgiyi paylaşmak, hazırlıklı olmak, afet öncesinde hazırlık yapmak, afet anında ve sonrasındaki doğru davranış şekillerini ve ne yapacağımızı öğrenmek vb. gibi) yerine getirmeliyiz. Mahalleler olarak organize olmalı, ilçe yöneticileri ile bu organizasyon genişletmeli ve il yönetiminden en tepeye doğru hazırlıklara dahil edilerek bir bütün olarak çalışmaları yürütmeliyiz. Özel sektör, Lojistik STK ve temsilcileri, tüm SAR STK ları, Mahalle Muhtarları, Kaymakamlar, Büyük Şehir Belediyeleri, AFAD, AKOM vd olarak TAMP’a dahil olunmalı, bir deprem kuşağı içinde olan Türkiye bir bütün olmalıdır.

Yazının başında da paylaştığım gibi; “felaket başa geldikten sonra dövünmenin anlamı yoktur.”

Tavsiye:

  • Bir arama ve kurtarma STK sına gönüllü olun,
  • İlk yardım, Yangın, Hafif Arama ve Kurtarma vb. eğitmler alın,
  • Yaşadığınız bölgede en çok meydana gelen ve olası gelebilecek afeti/leri öğrenerek bu konuda bilinçlenin, bilinçlendirme seminer alın,
  • İnternet üzerinden doğru kaynaklardan araştırma yapın,
  • Akıllı telefonunuza olası afetlerde ihtiyacınız olabilecek uygulamaları indirin.
  • Birlikte yaşadığınız kişiler ile bir “Afet ve Acil Durum Planı” yapın.

Şekil 6: IOS ve Android telefonlar için bazı uygulamalar.

Kaynakçalar:

  • Macit, İ. (2019). Bütünleşik afet yönetiminde Sendai çerçeve eylem planının beklenen etkisi.
  • Imajo, K., Kessoku, T., Honda, Y., Tomeno, W., Ogawa, Y., Mawatari, H., … & Nakajima, A. (2016). Magnetic resonance imaging more accurately classifies steatosis and fibrosis in patients with nonalcoholic fatty liver disease than transient elastography. Gastroenterology150(3), 626-637.
  • https://www.afad.gov.tr/
  • Afet ve acil durum müdahale hizmetleri yönetmeliği http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/12/20131218-13-1.pdf (Erişim Tarihi: Haziran 2015)
  • ERKAL, T., DEĞERLİYURT, M., “Türkiye’de Afet Yönetimi” http://www.deu.edu.tr/userweb/yunusemre.ozer/AFET%20YONETIM%20MODELLERI.pdf (Erişim Tarihi: Haziran 2015)
  • Kadıoğlu, M., 2008: Modern, Bütünleşik Afet Yönetimin Temel İlkeleri; Kadıoğlu, M. ve Özdamar, E., (editörler), “Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri”; s. 1-34, JICA Türkiye Ofisi Yayınları No: 2, Ankara.
  • ODTÜ Afet Yönetimi Uygulama ve Araştırma Merkezi Raporu 2003

#Lojistik #Afet #İnsaniyardım #Tedarikzinciri #Depolama #Dağıtım #Teslimat #Nakliye #Logistics #Disaster #SupplyChain #Storage #Warehouses #Domestic #Delivery #Transport

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Fill out this field
Fill out this field
Lütfen geçerli bir e-posta adresi yazın.
You need to agree with the terms to proceed

Menü